ગુજરાતમાં મિલકતના દસ્તાવેજ: પેમેન્ટ પહેલાં તપાસની યાદી

મિલકતની સારી મુલાકાત દરવાજા સુધી પહોંચો તે પહેલાં શરૂ થાય છે. કોણ વેચી શકે, કયા કાગળ તૈયાર છે અને તમારો ઉપયોગ ત્યાં થઈ શકે છે કે નહીં તે પૂછો. ભાવની સમજ ત્યારે કામ આવે જ્યારે પાછળની મિલકત સમજાય.

પરિવારનું મકાન હોય કે ઔદ્યોગિક પ્લોટ, Zutilo પર મિલકત સરખાવતી વખતે આ યાદી વાપરો. કાગળ વહેલા મેળવો અને ટોકન કે બંધનકર્તા શરત પહેલાં સ્થાનિક મિલકતના વકીલ પાસે તપાસાવો.

વેચનારનો અધિકાર અને સહી કરનાર જુઓ#

વેચનારની ઓળખ અને વેચવાનો અધિકાર માલિકીના કાગળ સાથે સરખાવો. સહમાલિક, વારસાઈ હક કે પ્રતિનિધિ હોય તો કોણ સામેલ થવું જોઈએ અને કયો આધાર જોઈએ તે વકીલ પાસે નક્કી કરાવો.

પાવર ઓફ એટર્નીથી વેચાણ હોય તો દસ્તાવેજ અને આ સોદા માટે ખરેખર આપેલો અધિકાર તપાસાવો. કંપની કે સંસ્થા હોય તો સહીનો અધિકાર જુઓ. સ્થળ બતાવનાર કે જાહેરાત મૂકનારને આપમેળે વેચવાનો હક હોય એવું નથી.

ઓળખપત્ર ખાનગી રાખો. યોગ્ય તપાસ ગોઠવી શકાય એટલી માહિતી માંગો. જાહેર જાહેરાતમાં આખા વ્યક્તિગત કાગળ ન મૂકો.

દરેક કાગળમાં એ જ મિલકત છે તે સરખાવો#

નોંધાયેલો વેચાણ કે માલિકીનો દસ્તાવેજ અને વકીલને જરૂરી અગાઉની માલિકીના કાગળ મેળવો. ગ્રામ્ય જમીનમાં ૭/૧૨, ૮-અ અને ફેરફારની નોંધ જુઓ. શહેરમાં યોગ્ય પ્રોપર્ટી કાર્ડ કે સિટી સર્વે રેકોર્ડ જાણો.

ગામ, સર્વે કે બ્લોક નંબર, ભાગલો, પ્લોટ કે યુનિટ નંબર, વિસ્તાર અને નામ સરખાવો. રિસર્વે કે વિકાસ પછી નંબર બદલાયો હોય તો જોડતા કાગળ માંગો. ૭/૧૨ અને ૮-અની માર્ગદર્શિકા રેકોર્ડ વાંચવામાં મદદ કરશે.

મિલકત પ્રમાણે જરૂરી દસ્તાવેજ અને સમયગાળાની માલિકીની કાયદેસર તપાસ કરાવો. ગીરો, લોન, વિવાદ અને મર્યાદા પૂછો. લોન બંધ હોય તો છોડાવ્યાનો આધાર માંગો. બોજાની માહિતી એક ભાગ છે; બીજી કઈ શોધ અને પૂછપરછ જરૂરી છે તે વકીલ નક્કી કરે.

બાકી તપાસ માટે નાની નોંધ રાખો: કઈ મિલકતની વાત છે, કયો કાગળ કઈ તારીખે મળ્યો, શું ખૂટે છે, કોણ તપાસશે અને પેમેન્ટ પહેલાં કયો જવાબ જોઈએ. જેમ કે વેચનાર લોન બંધ થઈ છે કહે તો ગીરો છોડાવ્યાનો કયો આધાર બાકી છે અને તેની તપાસ કોણ કરશે તે લખો. બીજો કાગળ મળ્યો એટલે મૂળ પ્રશ્ન ઉકેલાઈ ગયો એમ ન માનો.

ઉપયોગ અને મંજૂરી તપાસો#

અત્યારે મિલકત કયા ઉપયોગ માટે મંજૂર છે તે પૂછો. બિનખેતી ઉપયોગની જમીનમાં લાગુ NA હુકમ કે મંજૂરી, પ્લાન અને શરતો મેળવો. કયા સર્વે અને વિસ્તારમાં લાગુ છે તે જુઓ. ઘર, દુકાન, ગોડાઉન કે ઉદ્યોગ માટે NA માર્ગદર્શિકા વાંચો.

મિલકતના પ્રકાર પ્રમાણે પ્લાનિંગ, લેઆઉટ, બાંધકામ અને લાગુ વપરાશની મંજૂરી તપાસો. નિષ્ણાત પાસે મંજૂર કાગળ અને સ્થળની હાલત સરખાવો. ખેતીની જમીનમાં જમીન અને તમારી ખરીદીની યોગ્યતાને અસર કરતી મર્યાદા પહેલાં જાણો.

અરજી ચાલુ હોવી, વેચાણનો નકશો અને પૂર્ણ મંજૂરી જુદી બાબત છે. શું તૈયાર છે અને શું મેળવવાનું બાકી છે તે લખો.

હદ અને કાયદેસર રસ્તો જુઓ#

સાચો પ્લાન અને જમીનની વિગતો સાથે સ્થળે જાઓ. જરૂરી હોય તો યોગ્ય સર્વે નિષ્ણાત પાસે હદ અને માપ તપાસાવો. દબાણ, હદનો વિવાદ, સહિયારી જગ્યા અને રોડ કે અનામતથી અસર થતો ભાગ પૂછો.

પછી પહોંચવાનો રસ્તો જુઓ. જમીન પર દેખાતી કેડી કે “રોડ ટચ” લખવાથી કાયદેસર અવરજવરનો હક નક્કી થતો નથી. રસ્તાના આધારના કાગળ વકીલ પાસે તપાસાવો. તમે ખરેખર જે રસ્તે ગયા તેની સાથે હક સરખાવો.

દુકાન કે વ્યવસાયની જગ્યામાં આગળનો ભાગ, પ્રવેશ, લોડિંગ અને પાર્કિંગ જુઓ. ઔદ્યોગિક પ્લોટમાં જરૂરી વાહન પ્રવેશી, વળી અને માલ ચડાવી શકે છે કે નહીં તથા મર્યાદા છે કે નહીં તે તપાસો. ફોટાથી અંદાજ કરવા કરતાં તમારા કામની જરૂરિયાત જાણનાર સાથે મુલાકાત કરો.

સેવા અંગે લેખિત માહિતી લો#

ઔદ્યોગિક કે કોમર્શિયલ મિલકતમાં સંબંધિત વીજ સેવા કે સત્તાને હાલનું કનેક્શન અને જરૂરી ક્ષમતા પૂછો. પાસે લાઇન હોવી, અરજી કરેલી હોવી, મંજૂર કનેક્શન અને ચાલુ સપ્લાય અલગ છે.

પાણીનો સ્ત્રોત, ઉપલબ્ધતા, ગટર કે ગંદા પાણીની વ્યવસ્થા અને કામને લાગુ મંજૂરી તપાસો. ક્ષમતા, હાલની સ્થિતિ, કનેક્શનનું કામ, ખર્ચ અને કોણ ચૂકવશે તેની લેખિત માહિતી મેળવો. વેચનારનો અંદાજ સેવા આપનારની માહિતી સાથે સરખાવો.

મોરબીમાં જમીન કે બીજે વર્કશોપ માટે પ્લોટ જુઓ તો આ જ યાદી વાપરો. જિલ્લાનું નામ ચોક્કસ પ્લોટની યોગ્યતા નક્કી કરતું નથી.

મિલકતના પ્રકાર પ્રમાણે વધારાની તપાસ કરો#

મકાનમાં પ્લોટ અને બાંધકામનું માપ, મંજૂર બાંધકામ, હાલત અને કબજાની વાત જુઓ. ફ્લેટમાં લાગુ સોસાયટી, માલિકી અને ટ્રાન્સફરના કાગળ, મેઇન્ટેનન્સ તથા બિલ્ડિંગ મંજૂરી પૂછો. ખરેખર કયો કાગળ લાગુ પડે તે નિષ્ણાત પાસે નક્કી કરાવો.

દુકાનમાં મંજૂર ઉપયોગ, સોસાયટી કે એસ્ટેટની મર્યાદા અને વીજળી તથા બીજી સેવા જુઓ. લીઝ કે એસ્ટેટ પ્લોટમાં ટ્રાન્સફરની શરત અને જરૂરી સંમતિ પહેલાં તપાસો.

GIDC કે બીજા લીઝવાળા એસ્ટેટની મિલકતમાં લાગુ ફાળવણી કે લીઝના કાગળ અને આ સોદા માટેની ટ્રાન્સફર પ્રક્રિયા પૂછો. હાલની શરતો તથા બાકી બાબતો સંબંધિત સત્તા પાસે તમારા સલાહકારથી તપાસાવો. વેચનાર ટ્રાન્સફર કરવા તૈયાર હોય અને જરૂરી સંમતિ કે પ્રક્રિયા પૂરી થઈ હોય એ જુદું છે.

હાલનો વેરો, મેઇન્ટેનન્સ અને યુટિલિટીની બાકી રકમ માંગો. અત્યારે કોણ વાપરે છે અને ખાલી કે નક્કી કરેલો કબજો ક્યારે મળશે તે જાણો. દરેક જવાબનો આધાર પૂછો.

તપાસને પેમેન્ટની શરતમાં લખો#

બાકી પ્રશ્નની યાદી બનાવો. કોણ કયો કાગળ આપશે, બાકી રકમ ભરશે કે જરૂરી શરત પૂરી કરશે અને ક્યારે તે નક્કી કરો. પેમેન્ટના તબક્કા, કબજો અને જરૂરી તપાસ ન થાય તો શું કરવું તે નિષ્ણાતથી લખાવો.

રસ્તાનો કાયદેસર હક, ગીરો છોડાવવાનો કાગળ કે મંજૂરી હજી તપાસાઈ ન હોય તો શરતમાં એ જ મુદ્દો લખાવો. ટોકન શેના માટે છે, કોણ લેશે, બાકી તપાસ ક્યારે પૂરી થવી જોઈએ અને પ્રશ્ન ન ઉકેલાય તો શું થશે તે સલાહકાર પાસે સમજો. રકમને ટોકન કહી હોવાથી તે આપમેળે પાછી મળશે એવું માની ન લો.

જંત્રીની માર્ગદર્શિકા સાથે હાલના સોદાના ખર્ચની વિગત માંગો. માંગેલો ભાવ અને આગળના બાંધકામ કે કનેક્શનનો ખર્ચ અલગ રાખો.

વેચતા હો તો મિલકતની જાહેરાત મૂકો. સાચું માપ, એકમ, સ્થળ, રસ્તો, ઉપયોગ, ભાવ અને કાગળની સ્થિતિ લખો. કેટેગરીની મર્યાદામાં મફત જાહેરાત મળે છે; હાલની મર્યાદા અને ચાર્જ જુઓ. અંગત કાગળ ખાનગીમાં આપો અને સુરક્ષા સૂચનાઓ અનુસરો.