ભાડા કરાર માટે કયા ડોક્યુમેન્ટ જોઈએ?

ફ્લેટ જોઈ લીધો, ભાડું પણ નક્કી થઈ ગયું. હવે માલિક કહે, “કાલે એગ્રીમેન્ટ કરી લઈએ.” એ પહેલાં એક વાર પૂછી લો કે સાથે શું લાવવાનું છે અને કરાર પર સહી કોણ કરશે. ક્યારેક વાત એક વ્યક્તિ સાથે થઈ હોય અને ફ્લેટ એમના પરિવારના બીજા કોઈના નામે હોય. સહી કરવા બેસો ત્યારે પહેલી વાર એ ખબર પડે એના કરતાં આજે જ પૂછી લેવું સારું.

ગુજરાતમાં રહેવા માટે ઘર કે ફ્લેટ ભાડે લેતા હો તો આ યાદીથી શરૂઆત કરો. ઘર હજી શોધતા હો તો Zutilo પર ગુજરાતમાં ભાડે ઘર જુઓ.

તમારી બાજુથી શું તૈયાર રાખવું?#

• ઓળખ અને હાલના સરનામાનો પુરાવો. કરાર બનાવનારને પહેલાં પૂછી લો કે કયો ઓળખપત્ર અને સરનામાનો કયો પુરાવો ચાલશે. ઓળખપત્ર પર જૂનું સરનામું હોય તો હાલના સરનામા માટે શું આપી શકો એ પૂછો. કરારમાં તમારું નામ ઓળખપત્ર પ્રમાણે લખાવજો.
• કોનાં નામ કરારમાં આવશે. મિત્ર સાથે ફ્લેટ લેતા હો તો બંનેનાં નામ ભાડૂત તરીકે આવશે કે એકનું નામ આવશે એ પહેલાં નક્કી કરો. બંને સહી કરવાના હોય તો બંનેના કાગળ તૈયાર રાખો. સાથે રહેતા બીજા લોકોનાં નામ કે વિગતો જોઈએ છે કે નહીં એ પણ પૂછી લો.
• ફોટો, કોપી અને અસલ કાગળ. ફોટો જોઈએ છે? ઓળખપત્રની કોપી પૂરતી છે કે અસલ ઓળખપત્ર બતાવવું પડશે? સાક્ષી જોઈએ તો કોણ આવશે અને એમણે શું લાવવાનું છે? એક વાર પૂછી લેશો તો સહીના દિવસે ફરી ઘરે જવું ન પડે.

કોઈ અજાણી વ્યક્તિ ફ્લેટ બતાવતાં પહેલાં જ ઓળખપત્રના ફોટા માગે તો થોભો. પહેલાં ઘર જુઓ અને સામે કોણ છે એ ચકાસો. પછી કયો કાગળ શા માટે જોઈએ અને કોને આપવાનો છે એ સમજીને જ કોપી આપો. Zutiloની સુરક્ષા ટિપ્સ પણ જોઈ શકો.

મિત્ર સાથે ફ્લેટ લેતા હો તો#

તમારામાંથી એક જણ ત્રણ મહિના પછી નીકળી જાય તો એની જગ્યાએ બીજું કોઈ રહી શકશે? આ વાત શરૂઆતમાં પૂછવી સારી. ડ્રાફ્ટમાં બંનેનાં નામ હોય તો નામ બદલવા માટે માલિક સાથે ફરી શું કરવું પડશે એ પૂછી લો. ડિપોઝિટ બંનેએ ભેગો આપ્યો હોય તો રસીદમાં કોના નામે કેટલું લીધું એ લખાવજો. એક મિત્ર વહેલો જાય ત્યારે એની રકમ કોણ અને ક્યારે આપશે એ તમે બંને પણ નક્કી કરી લો.

એક મિત્રના નામે જ કરાર થવાનો હોય તો બીજા મિત્રનું નામ સાથે રહેતી વ્યક્તિ તરીકે લખાવવું છે કે નહીં એ માલિકને પૂછો. પછી બીજા મિત્રને સોસાયટીમાં પ્રવેશ માટે પોતાનું નામ નોંધાવવું હોય તો શરૂઆતથી જ કોની સાથે વાત કરવાની એ ખબર રહે.

લગ્ન પહેલાં સાથે રહેવું હોય કે મિત્રો સાથે ફ્લેટ લેવો હોય તો શું પૂછવું?#

જાહેરાતમાં “બેચલર્સ ચાલશે” કે “કપલ ચાલશે” લખ્યું હોય તો પણ તમારે જે રીતે રહેવાનું છે એ સાદી રીતે કહીને પૂછી લો. ઘરમાં કોણ રહેશે, ક્યારથી રહેશે અને કરાર કોના નામે બનશે એ ટોકન આપતાં પહેલાં પાકું કરો. માલિક કહે કે સોસાયટીનો કોઈ નિયમ છે, તો કયો નિયમ છે અને તમારી બાબતમાં એ કેવી રીતે લાગુ પડે છે એ પૂછો. કોઈ ફોર્મ ભરવાનું હોય તો એની વિગતો પણ પહેલાં લઈ લો.

• લગ્ન પહેલાં લિવ-ઇન રિલેશનશિપમાં રહેવાનું હોય. “અમારાં લગ્ન થયાં નથી, અમે બંને અહીં સાથે રહીશું. એ ચાલશે? બંનેનાં નામ કરારમાં લખી શકીએ?” કપલ ચાલશે એવું લખ્યું હોય તો આટલું સીધું પૂછવાથી ખ્યાલ આવી જાય કે માલિકે શું કહેવા માગ્યું હતું.
• સગાઈ થઈ ગઈ હોય. સગાઈ પછી હમણાંથી સાથે રહેવાનું છે કે લગ્ન પછી એક જણ જોડાશે, એ કહો. એક જણ પહેલાં રહેવા આવશે તો બીજા જણનું નામ અને રહેવા આવવાની તારીખ હમણાંથી લખી શકાય કે પછી ઉમેરવી પડશે એ પૂછો.
• લગ્ન થઈ ગયાં હોય. બંનેનું નામ કરારમાં લખાશે કે એક જણ સહી કરશે એ નક્કી કરો. લગ્ન પછી કોઈનું નામ બદલાયું હોય અને ઓળખપત્રમાં હજી જૂનું નામ હોય તો કયા નામે કરાર બનાવવો અને કયો કાગળ ચાલશે એ કરાર બનાવનારને પૂછો.
• એકલી યુવતી કે એકલો યુવક ઘર લેતા હોય. “હું એકલી રહીશ” કે “હું એકલો રહીશ” કહીને એ પ્રમાણે ફ્લેટ મળશે કે નહીં એ પૂછી લો. તમારી સાથે બીજું કોઈ રહેવાનું નથી, પણ કોઈ પરિવારજન ક્યારેક રોકાય તો મહેમાન માટેના નિયમ અલગથી પૂછો.
• છોકરા અને છોકરીઓનું ગ્રુપ સાથે રહેવાનું હોય. કેટલા લોકો રહેશે એ શરૂઆતમાં કહી દો. બધાનાં નામ કરારમાં આવશે, કે અમુક જણ સહી કરશે અને બાકીનાં નામ સાથે રહેનાર તરીકે લખાશે? આગળથી કોઈ મિત્ર બદલાય તો કોને જણાવવાનું અને કરારમાં શું બદલવું પડશે એ પણ પૂછો.

માલિકને પહેલાં આવો મેસેજ કરી શકો.

નમસ્તે, અમે બંને સાથે રહેવા માટે ફ્લેટ જોઈએ છીએ. અમારાં લગ્ન નથી થયાં. આ ફ્લેટમાં અમે રહી શકીએ? બંનેનાં નામ કરારમાં લખાવી શકીએ? સોસાયટીમાં કોઈ ફોર્મ કે નિયમ હોય તો ટોકન આપતાં પહેલાં જણાવશો.

જો જવાબ મળે કે “પહેલાં ટોકન આપો, પછી સોસાયટીમાં પૂછીશું,” તો જવાબ આવે ત્યાં સુધી રાહ જુઓ. વાત પાકી થાય ત્યારે કરારમાં કોણ સહી કરશે અને કોને ત્યાં રહેવાની મંજૂરી છે એ લખાણમાં સરખું આવે છે કે નહીં એ જોઈ લો.

માલિક પાસે કયા કાગળ જોવા માગવા?#

માલિકનું નામ ઓળખપત્રમાં અને ઘરના કાગળમાં સરખું છે કે નહીં એ જુઓ. ઘર કોના નામે છે એ ચકાસવા વેચાણ દસ્તાવેજ જેવા માલિકી બતાવતા કાગળ જોવા માગો. બિલ પર સરનામું સરખાવી શકો, પણ એકલા લાઇટ બિલ પરથી માલિકી નક્કી ન કરો. કાગળમાં ફ્લેટ નંબર જુદો પડે કે નામ ન મળે તો પહેલાં કારણ સમજો.

ફ્લેટ ભાઈ બતાવે છે પણ માલિક બહેન છે? કરારમાં બહેનનું નામ આવશે અને સહી કોણ કરશે એ પૂછો. ભાઈ માલિક વતી સહી કરવાના હોય તો એ માટેનો અધિકાર આપતો કાગળ જુઓ. ઘર બે જણના નામે હોય તો કોની સહી કે મંજૂરી જોઈએ એ કરાર બનાવનાર પાસે ચકાસી લો. એ વાત સાફ થાય ત્યાં સુધી ટોકન કે ડિપોઝિટ આપવાની ઉતાવળ ન કરો.

માલિકને આવો મેસેજ કરી શકો.

નમસ્તે, ફ્લેટ ગમ્યો છે. ભાડા કરાર માટે મારે કયા કાગળ લઈ આવવાના? ઘર કોના નામે છે એનો કાગળ અને કરારનો ડ્રાફ્ટ એક વાર જોઈ શકું? સહી કરવા કોણ આવશે એ પણ કહેજો.

માલિક બહારગામ હોય અને અહીં બીજું કોઈ બધું સંભાળતું હોય તો#

ધારો કે ફ્લેટના માલિક વિદેશમાં છે. એમના સગા તમને ઘર બતાવે છે અને કહે છે કે ચાવી પણ એ જ આપશે. માલિક સાથે સીધી વાત ગોઠવો. ત્રણ વાત પૂછી લો. કરાર પર કોણ સહી કરશે? ડિપોઝિટ કોને આપવાનો? રસીદ કોણ આપશે? અહીંની વ્યક્તિ સહી કરવાની હોય તો એને આ ફ્લેટ માટે કરાર કરવાની સત્તા આપતો કાગળ બતાવવા કહો. કરાર રજિસ્ટર કરાવવાનો હોય તો એ કાગળ ત્યાં ચાલશે કે નહીં એ કરાર બનાવનાર કે સબ-રજિસ્ટ્રારની કચેરીમાં પૂછી લો.

કાગળ અને ડ્રાફ્ટમાં ફ્લેટ નંબર અલગ હોય તો#

તમે જે ઘર જોયું એના દરવાજા પર B-304 લખેલું છે અને ડ્રાફ્ટમાં A-304 છે? બંને એક જ ઘર માટે છે એમ માની ન લો. માલિક સાથે બેસીને બિલ્ડિંગ, વિંગ અને નંબર મિલકતના કાગળ સાથે સરખાવો. ડ્રાફ્ટમાં ભૂલ હોય તો સુધારેલી કોપી મંગાવો. કાગળમાં જ જૂનો નંબર હોય તો જૂના અને હાલના નંબરનો સંબંધ કઈ રીતે ચકાસી શકાય એ પૂછો. બંને એક જ ફ્લેટના કાગળ છે એ સમજાય પછી આગળ વધો.

સહી પહેલાં ડ્રાફ્ટમાં આ વાંચી લો#

કાગળ બરાબર હોય તોપણ ડ્રાફ્ટ વાંચો. ફોન પર જે નક્કી કર્યું હતું એ લખાણમાં રહી ગયું હોય તો સહી પહેલાં જ સુધારાવો.

• સરનામું અને તારીખો. ફ્લેટ નંબર, બિલ્ડિંગ અને પૂરું સરનામું જુઓ. કરાર ક્યારથી ચાલુ થશે અને ચાવી ક્યારે મળશે એ અલગ તારીખો હોય તો બંને લખાવો.
• ભાડું અને ડિપોઝિટ. દર મહિને કેટલું ભાડું, કઈ તારીખે આપવાનું અને મેઇન્ટેનન્સ અલગ છે કે ભાડામાં છે એ વાંચો. ડિપોઝિટમાંથી ક્યારે પૈસા કપાઈ શકે અને ઘર ખાલી કર્યા પછી બાકીની રકમ ક્યારે પાછી મળશે એ લખાવો. ટોકન આપ્યું હોય તો એ કઈ રકમમાં ગણાશે એ પણ લખાવો.
• ઘર છોડવાની વાત. કેટલા સમય પહેલાં કહેવાનું અને વહેલું ઘર છોડવું પડે તો શું થશે એ વાંચો. બહારગામ નોકરી મળી જાય કે પરિવાર સાથે શિફ્ટ થવું પડે ત્યારે આ વાત કામ આવે છે.
• ઘરમાં સાથે શું મળે છે. ફર્નિશ્ડ ફ્લેટમાં ફ્રિજ, એસી કે કબાટ સાથે મળતું હોય તો યાદી જોડાવો. જૂની તૂટફૂટની નોંધ ચાવી મળે ત્યારે બંને પાસે હોય તો ઘર ખાલી કરતી વખતે વાત યાદ રહે.

ધારો કે મહિને ₹12,000 ભાડું અને ₹24,000 ડિપોઝિટ નક્કી થયા. તમે ₹3,000 ટોકન આપ્યું અને બંનેએ એ ડિપોઝિટમાં ગણવાનું નક્કી કર્યું. ડ્રાફ્ટ કે રસીદમાં એ લખાવો જેથી બાકી ડિપોઝિટ ₹21,000 છે એ બંનેને સમજાય. આ ફક્ત હિસાબ સમજવા માટેનું ઉદાહરણ છે.

પૈસા કોના ખાતામાં જશે એ પણ પાકું કરો#

વાત માલિક સાથે થઈ છે અને પૈસા બીજાના ખાતામાં મોકલવાનું કહે તો ટ્રાન્સફર કરતાં પહેલાં માલિક સાથે સીધી વાત કરો. ખાતું કોનું છે, એમાં પૈસા કેમ મોકલવાના છે અને ભાડા કે ડિપોઝિટ સામે રકમ મળી છે એવી રસીદ કોણ આપશે એ પૂછો. બેંકની એન્ટ્રીમાં રકમ અને તારીખ દેખાશે. ભાડું આપ્યું કે ડિપોઝિટ, અને કયા ફ્લેટ માટે આપ્યું એ રસીદમાં લખાવજો.

પોલીસમાં ભાડૂતની નોંધણી વિશે પણ પૂછી લો#

ભાડા કરાર અને પોલીસમાં ભાડૂતની જાણ કરવાની પ્રક્રિયા અલગ છે. જે વિસ્તારમાં ઘર છે ત્યાં ભાડૂતની નોંધણી કેવી રીતે કરાવવાની અને કઈ માહિતી આપવાની એ સ્થાનિક પોલીસ પાસે ચકાસો. માલિક સાથે નક્કી કરો કે વિગતો કોણ આપશે અને અરજીની પહોંચ મળે તો કોની પાસે રહેશે.

સ્ટેમ્પ, નોટરી કે કરારના રજિસ્ટ્રેશન વિશે વાત આવે ત્યારે તમારા કરાર માટે ખરેખર શું કરવાનું છે એ સહી પહેલાં પૂછી લો. કોઈ ઓળખીતાએ પોતાના ફ્લેટ માટે જે કર્યું હતું એ જ રીત તમારા કરારને લાગુ પડે એવું ધારી ન લો. રજિસ્ટ્રેશનની જરૂર કે રીત વિશે શંકા હોય તો સ્થાનિક સબ-રજિસ્ટ્રારની કચેરીમાં પૂછો.

ચાવી મળે એ દિવસે બે મિનિટ બેસીને નોંધ કરી લો#

ધારો કે ઘર જોવા ગયા ત્યારે એસી ચાલુ કરીને જોયું હતું, પણ ચાવી મળે એ દિવસે એનું રિમોટ ચાલતું નથી. “પછી જોઈશું” કહીને રહેવા જવા કરતાં, માલિકને એ જ દિવસે લખીને જણાવો. શું ખૂટે છે, કોણ ઠીક કરાવશે અને ક્યારે, એટલું નક્કી કરો. ફર્નિચરની યાદીમાં વસ્તુની હાલત લખો અને જરૂર હોય તો બંને પાસે ફોટા રહે એમ કરો.

કેટલી ચાવી મળી, પાર્કિંગનું કાર્ડ મળ્યું કે નહીં અને મીટરનું રીડિંગ શું હતું એ પણ નોંધી શકો. જૂના વીજળીના બિલ વિશે કંઈ બાકી હોય તો તમારું બિલ કઈ તારીખ કે રીડિંગથી ગણાશે એ માલિક સાથે નક્કી કરો. સહીવાળી કોપી, જોડેલી યાદી અને રસીદમાં બધાં પાનાં મળ્યાં છે એ એક વાર જોઈ લો.